A’dan Z’ye İyi Haber Nasıl Yazılır?

İnternet sitelerinde, televizyonlarda ya da gazetelerde gördüğümüz bir haber belirli kural çerçevesinde kaleme alınmaktadır. 2-3 cümle ile olayı ifade etmek, gördüğünüzü aktarmak bir haber niteliği taşımaz ancak bu canlı görüşü aktarma, yayını bildirme gibi sıradan cümleler olarak ifade edilebilir.

Her insan gazetecilik mezunu, üniversite ya da lise mezunu olmayabilir lakin bu konu onun başarıya ulaşmasındaki engel değildir. Başarının adımlarından bir tanesi eğitimdir geri kalanların yarısı tecrübe ise yarısı da akıldan geçer. Siz de nitelikli, iyi, kaliteli, kendine güven verdirten haber/ler kaleme almak istiyorsanız haber nasıl yazılır? konumuz tam size göre.

Bir olayı anlatmanız için ilk olarak olayın ne olduğunu, neyden meydana geldiğini bilmeniz gerekiyor. Haberler konusunda hiçbir bilginiz olmadığını varsayarak ilk olarak tanımlama, kural çerçevesi ve nasıl yazılacağı konusunda sizin daima yanınızda bulunduracak bir yazı hazırlayacağız.

Haberi Tanımlayalım: Haber Nedir?

Haber, olay gerçekleştikten sonra algılanabilecek olgu, giriş, gelişme ve sonuçtan ibaret olan, ters pramit ya da dörtgen pramit şeklinde kaleme alınan, 5N1K kuralı uygulanan, yazım ve imla hatalarının minimize edilerek servis edildiği yazı türüne denilmektedir.

Bir fikir ile yazıya başlayabilirsiniz.
Bir fikir ile yazıya başlayabilirsiniz.

Haberin yüzlerce tanımı bulunmaktadır. Bir başka tanımlama ise; 5N1K kurallarına göre yazılan, 2 dolaysız 1 dolaylı cümlenin olduğu, nesnel bir ifadeyle aktarılan ve yorum katılmayan yazı türüne denilmektedir.

Kesin bir ifadeyle; kuralları olan ve bu kurallar alt yapısıyla yazılan türe denir. Bu mecradan ayrılıp bir yazı yazmaya çalıştığınızda bu köşe yazısı, söyleyişi ya da röportaj olabilir ki bunlar da bu yazı türünün alt dallarıdır.

Haber Yazmak İçin Gerekenler

Haberi nitelendiren ve diğer yazı türlerinden ayıran birkaç gereken bulunmaktadır. Bunlar hem alt yapıyı oluştururken hem de temel taşlarındandır. Google için, ya da basılı yayın alanında yazılar üretmek istiyorsanız mutlaka bu kuralları bilmeniz gerekiyor. Çünkü oyun ancak kurallarına göre oynanırsa ve Fair-Play ruhu ile hareket edilirse başarı getirir.

Bu gerekenlerin başında kitap okumayı sevmek giriş, gelişme ve sonucun daha kolay yazılmasında, kurguyu kafanızda iyi yapmanıza yardımcı olacaktır. Ya da haberlerle alakalı filmleri izlemek olayların nasıl oluştuğunu size en net ifadeyle anlatacaktır.

Haberde Yer Alan Temel Öğeler

Bir yazının haber olabilmesi için temel ve diğer özelliklere ihtiyaç duyar. Bu maddeleri açıklamaktan ziyade başlıklarını bilmeniz yetecektir. Bunlar;

  • Haberin değeri
  • Zamanı
  • Olaya yakın olmak
  • Sonuç
  • Önem derecesi
  • İnsanın ilgisini çekme

Buradaki değerler varsa sadece alt yapıyı oluşturmuş olursunuz. Haberlerin temel taşlarından olan şu sözü aktarmak istiyorum:

Bir köpek insanı ısırırsa bu haber olmaz ama bir insan köpeği ısırırsa bu haber olur

Hızlı ve doğru yazmak sizi 'iyi'haber yazmada öne taşıyacaktır.
Hızlı ve doğru yazmak sizi ‘iyi’haber yazmada öne taşıyacaktır.

Yazıda Yer Alan Gövdeler

Temel öğeler havadisin sadece alt yapısını oluşturur ama gövdesi olmazsa buna sadece ‘yazı’ diyebiliriz. Bu kurallara ne kadar çok çabuk alışırsanız yazıyı yazmanız ve ifade etmeniz de o kadar kolay olur. Bunları maddeleri ile açıklamak gerekirse;

  • 5N1K: Ne, Nerede, Ne Zaman, Neden, Nasıl ve Kim sorularının makalede arandığı temel kaynaktır.
  • Giriş: Kapalı, sorulu, yığma, olumsuz, doğrudan girişler (internet alemindeki genel giriş) çeşitlerinin yer aldığı gövdedir.
  • GGS: Giriş, gelişme ve sonuç olmadan hikaye anlatılamaz ve insanların kafasında da nesnel bir yazı kalmaz.
  • Uygunluk: İmla, noktalama hatalarının sıfıra yakın olması kullanıcının buna takılmayıp metne odaklanması sağlanır.
  • Düzen: Ters pramit ve dörtgen düzenlerin olduğudur.
Haberin öğeleri birleşirse doğru haber oluşur.
Haberin öğeleri birleşirse doğru haber oluşur.

2 Dolaylı 1 Dolaysız

Haber yazmadaki en büyük yardımcı düzenlerden bir tanesidir. Eğer bu kuralı biliyorsanız internet ve basılı yayındaki birçok haberi gözünüz kapalı yazabilirsiniz. Bu 2 dolaylı 1 dolaysız bir kalıptır. Daha uzun haberlerde 3 dolaylı 2 dolaysız olabilir sadece tekniği bilmeniz yeterlidir.

Dolaysız: Konuşmacı kişinin konuşmasını bölmeden direkt olarak aktarılmasıdır. 1 dolaysız da tüm yazıda 1 tane aktarılma bulunduğunu ifade eder.

Dolaylı: Konuşmacının söylediklerinden bir yorum çıkartarak cümle öncesi yazılana denir.

Örnek;

Hakan S. yaptıklarından pişman olduğunu ifade etti. Yakalanan S., sorgu işlemlerinden sonra her şeyi itiraf edeceğini aktarıp, “Çok pişmanım. Polis abilerim sorgumu aldıktan sonra her şeyi muhabirlere itiraf edip 83 milyona duyuracağım” dedi. 

Haberde Pramit ve Dörtgen

Siz yazıyı okuduğunuzda belirli bir düzen şemasına göre aşağı iner. Bunu bilmeniz yazıyı kullanıcıya daha iyi okutmanız anlamına gelir.

Ters pramit:  Önceliğin metnin yukarısından başlayarak aşağıya doğru önemsizlerin anlatıldığı durumdur. İlk cümlelerde konunun ana detayları verilirken sonunda ise olayda bağı olup önemsiz olarak görülenler ifade edilir.

Örnek

İlk cümleler: Marmara Forum bugün açılıyor.

Son cümleler: 5 gün sürecek 28 Nisan’da kapanacak

Dörtgen: Bu kuralda ise önemli ya da önemsiz yoktur. Yazı yazan kişinin tercihine kalmıştır olayı rastgele ama kurallar çerçevesinde ifade edebilir.

Haber yazzmak parçaları birleştirmeye benzer. Parçalar birleşirse iyi haber yazılmış olur.
Haber yazzmak parçaları birleştirmeye benzer. Parçalar birleşirse iyi haber yazılmış olur.

İnternet Haberleri Nasıl Yazılır?

Basılıdan ziyade bizim için önemli olan internet haberciliğidir. İnternet haberciliği, belirli kaynaklardan haberin alınıp spin ya da çevirme işlemi yaparak kullanıcılara kendi sitenizden yazıyı paylaşmaktır. Bu tanıma şu unsurları katmayabilirsiniz:

  • Siyasi bir kişinin konuşması: Bunu dinleyip, izleyip habere çevirebilirsiniz
  • Sosyal medyada paylaşılan bir video ya da resmi habere çevirebilirsiniz
  • Haberi tamamen kendiniz oluşturabilirsiniz: röportaj ya da araştırma haberciliği

Kısaca büyük siteler de dahil tüm siteler ajanslardan gelen haberleri çevirerek, spinleyerek ya da özet geçerek haber oluştururlar. Burada önemli olan hızlı ve doğru çevirmektir. Zaten kuralları öğrenip az da tecrübe kazanınca bunun nasıl olacağını adınız gibi bileceksiniz.

İnternetten Haber Yazmak

Bu konu hakkında çalışma yapacaksanız şu durumlara hakim olmanız gerekmektedir:

  • Ajans ya da bot üzerinden alacağınız bir haberi hızlı bir şekilde Google spama düşmemek adına çevirmeniz gerekir.
  • Ajansa üye olan binlerce site vardır. Bu yüzden metnin fotoğrafını özgünleştirmelisiniz.
  • Alıntı cümleleri aynı kalmalı ama dolaylı cümleler değişmelidir. Makale yüzde yüz özgün olmasa da yüzde 80 özgünlüğe ulaşmalıdır.

Haber nasıl yazılır? Sorusuna bu yazımızda; haberin kurallarını, haberin çeşitlerini ve nasıl ‘iyi’ yazılması konusunda bilgilendirici bilgiler verdik. Ele aldığımız bu konu hakkında bir de kitap ve film tavsiyesi de bulunduk.

Haberin yanında SEO uyumlu makale yazımız bilmek size avantaj kazandıracaktır. Haberde spot yazımı kadar haberin gövdesi ve sonucunun da önemli olduğunu izah ettik.

Haber yazmak değil okutmak önemlidir
Haber yazmak değil okutmak önemlidir
Haber Hakkında Kitap ve Film Tavsiyesi

Haber ile ilgili daha fazla detay arıyorsanız bir kitap tavsiyemiz olabilir. Gazetecilik lisans öğrencileri için ilk kitap olarak aldırtılan ve adeta bilgiye doyuran ve bu mesleğin erbabı Oya Tokgöz’ün Temel Gazetecilik kitabı sizi yararlı olacaktır.

Kitabın yanında bir de film olursa çok güzel olur diyenler için Gece Vurgunu (NIGHTCRAWLER) filmini izleyebilirsiniz. Nasıl girişimcilik yapacağınızı ve makaleleri nasıl oluştuğunu gösteren oldukça güzel bir filmdir.

Haber ile ilgili e-ticaret haber yazımız size daha iyi bir örnek olacaktır.